نگاهی دیگر به فیلم مارمولک

آیا به تعداد آدم های روی زمین راه است به سوی خدا ؟

 

ما در این یادداشت قصد نقد فنی فیلم را نداریم بلکه مبخواهیم با رعاریت گرفتن محتوا و ساختار داستان فیلم به موضوعی دیگر بپردازیم.

"مارموک " فیلمی در ژانر کمدی - اجتماعی میباشد که برخی خط قرمز ها را پشت سر گذاشت. این فیلم سرگذشت دزدی است که با دزیدن لباس یک رو حانی در موقعیت هایی قرار میگیرد که بازبانی طنز برخی مسائل مربوط به دین و اجتماع را مطرح می کند.از نسل جوانی روایت میکند که دیگر مانند پدرانشان به دین نگاه نمیکنند . سازنده فیلم سعی دارد با قرار دادن شخصیت اصلی داستان در موقعیت های کُمیک برخی از احکام شرع را به سُخره بگیرد .

اما تمام برداشت های بالا مربوط به مخاطب مسلمان معتقد به اصول است و اما برداشتی دیگر نیز میتواند در مقابل وجود داسته باشد. برداشتی که شامل بر این است که فیلم قصد دارد بگویید دین فقط به قرآن حفظ کردن و از کجا مسح کشیدن و نماز خواندن نیست . آدم که دلش پاک باشد  راه دیگری هم برای رسیدن به خدا وجود دارد .انسان امروز بیشتر نیاز دارد که کمی، فقط کمی از مشکلات روز خود را حل کند تا راه واحد و دشوار رسیدن به خدا را طی کند.
آنچه در فیلم بیشتر از هرچیزی نظر ها را به خود جلب میکند تکرار بسیار متناوب این جمله از زبان شخصیت اصلی داستان که میگویید : " به تعداد آدم های روی زمین راه است برای رسیدن به خدا ".  این جمله خط اصلی سناریو فیلم است که بارها تکرار میشود .اگر بخواهیم بیشتر روی این جمله تمرکز کنیم باید بگوییم این جمله عصاره فلسفه کثرت گرایی دینی( پلورالیسم دینی) میباشد.

پلورالیسم دینی که وجوهی از آن را میتوان در سیر روشنفکری دینی معاصر در ایران دید از جمله مبانی فلسفی اش کثرت راه های رسیدن به خدا میباشد و لازم به توضیح میباشد که هیچ یک از روشنفکران نه شرقی و نه ایرانی در تکوین و پیدایش آن نقشی نداشته اند و علمدار این مکتب فلسفی در جهان غرب " جان هیک " میباشد .
حال این سوال در ذهن هر پرسشگری ایجاد میشود که مبنای فلسفی جان هیک کجا و مارمولک کمال تبریزی کجا ؟!!


با روشن شدن چراغ اصلاحات در خرداد 78 در ایران موجی از خواست های گروه حاکم مبنی بر حرکت به سوی توسعه از نوع غربی که ناخود آگاه این اسب سرکش اصلاحات راه در مسیر غربی شدن فرهنگ ایرانی اسلامی نهاد و باعث وارد شدن برخی مبانی غربی که لزوماً راهگشای مشکل توسعه در کشور های جهان سوم نیستند ، شد. وارد شدن کثرت گرایی در ایران تاثیرات خود را در حوزه سینما با فیلم هایی مانند مارمولک بر جا گذاشت اما باید  دانست به فرموده قرآن «إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الإسْلامُ  ؛ بدرستیكه حقّاً دین در نزد خداوند فقط دین اسلام است» (آیه 19 سوره آل عمران). «وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الإسْلامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ  ؛ و هر كس غیر از اسلام، دینی را برای خود اتّخاذ كند، از او پذیرفته نمی شود، و او در آخرت از زیانكاران است» (آیه 85 سوره آل عمران ).
حال ما میمانیم این مارمولک جسور که قصد داشت در حوزه فرهنگ جستی بزند و موجی راه اندازد ، اما باید آگاه بود.